Bạn có bao giờ tự hỏi những gương mặt làm thay đổi lịch sử sẽ trông như thế nào nếu họ sống trong thời hiện đại? Một thử nghiệm nghệ thuật gần đây kết hợp công cụ trí tuệ nhân tạo và đồ họa đã đưa ý tưởng đó vào hình ảnh — tạo nên phiên bản thế kỷ 21 của nhiều nhân vật nổi tiếng, từ Alexander Đại đế tới Vincent Van Gogh.
Dự án: ý tưởng, tác giả và phương pháp tổng quát
Dự án do nghệ sĩ Becca Saladin thực hiện tại Royalty Now Studios, sử dụng công cụ AI làm nền tảng và chỉnh sửa bằng photoshop để hoàn thiện từng bức chân dung. Mục tiêu của tác phẩm không phải phục dựng chân thực đến mức khoa học lịch sử, mà là đặt những nhân vật cổ xưa vào bối cảnh thẩm mỹ đương đại — một cuộc thử nghiệm giữa lịch sử, thiết kế và công nghệ.
Trong mô tả công việc, Saladin kết hợp hiểu biết lịch sử với khả năng của mô hình học máy; dữ liệu lớn (big data) giúp các thuật toán nhận diện đặc trưng khuôn mặt, phong cách và các tham chiếu thị giác. Tuy nhiên, quyết định cuối cùng về trang phục, kiểu tóc hay biểu cảm vẫn do con người định hướng thông qua lớp chỉnh sửa thủ công.
AI vẽ chân dung lịch sử: vai trò của dữ liệu và con mắt biên tập
Hệ thống AI ở đây vận hành dựa trên kho dữ liệu hình ảnh lớn: từ tranh chân dung truyền thống đến ảnh hiện đại. Nhờ vậy, thuật toán có thể tổng hợp các đặc điểm mang tính nhận dạng (như cấu trúc xương mặt, kiểu tóc, biểu cảm) và đưa ra phiên bản hợp lý trong ngữ cảnh hiện đại. Nhưng cần nhấn mạnh rằng kết quả là sự phối hợp giữa output tự động và chọn lọc, chỉnh sửa của nghệ sĩ — một quá trình sáng tạo có sự can thiệp của con người ở nhiều bước.
Nhìn chung, dự án minh họa cách AI hỗ trợ quá trình thiết kế: tăng tốc khám phá ý tưởng, sinh nhiều biến thể nhanh chóng, rồi con người chọn lọc và tinh chỉnh để đạt mục tiêu nghệ thuật.
Những chân dung nổi bật và thông tin lịch sử kèm theo
Alexander Đại đế — vị chinh phạt tuổi trẻ
Alexander Đại đế (356 TCN – 323 TCN) là con trai của Philip II, người đã xây dựng vương quốc Macedonia. Ông tại vị trong 13 năm và mất khi mới 33 tuổi, nhưng trong quãng đời ngắn ngủi đó, Alexander ghi dấu bằng những chiến dịch quân sự và mở rộng lãnh thổ rộng lớn, trở thành một trong những nhà chỉ huy lừng danh của lịch sử Hy Lạp cổ đại.
Alexander Đại đế ở thế kỷ 21 do AI vẽ nên trông khá điển trai. (Ảnh: Royalty Now Studios)
Phiên bản hiện đại do AI tạo ra nhấn mạnh những nét nhận dạng truyền thống: trán cao, làn da ngăm và cấu trúc hàm rõ. Nghệ sĩ đã đưa hình ảnh này vào gu thời trang hiện đại để làm nổi bật mối liên hệ giữa biểu tượng quyền lực cổ xưa và thẩm mỹ đương đại.
William Shakespeare — nhà viết kịch vượt thời đại
William Shakespeare (1564 – 1616) được coi là nhà viết kịch lớn của nước Anh; sự nghiệp và di sản của ông chiếm vị trí quan trọng trong văn học thế giới. Bản thân các tác phẩm của Shakespeare đã đạt được tầm ảnh hưởng kéo dài hàng thế kỷ và tiếp tục được trình diễn rộng rãi.
AI mô phỏng William Shakespeare trong thời hiện đại trông rất trí thức và thanh lịch. (Ảnh: Royalty Now Studios)
Trong bản hiện đại, Shakespeare được thể hiện với dáng vẻ trí thức: kính, trang phục thanh lịch. Lựa chọn này phản ánh hình ảnh chung về ông như một nhà văn có tầm suy tư và phong thái học thức — một cách diễn giải thẩm mỹ hơn là tuyên bố chân dung lịch sử chắc chắn.
Leonardo da Vinci — thiên tài đa ngành
Leonardo da Vinci (1452 – 1519) là nhân vật đa năng: họa sĩ, nhà phát minh, nhà giải phẫu, kỹ sư, kiến trúc sư và nhiều vai trò khác. Các tác phẩm như Mona Lisa hay Bữa ăn tối cuối cùng cùng những ý tưởng về máy bay trực thăng, thiết bị chiến đấu sơ khai cho thấy tầm nhìn sáng tạo vượt thời đại của ông.
AI cho rằng nếu Leonardo Da Vinci ở thế kỷ 21 thì ông sẽ có phong cách chất lừ như thế này? (Ảnh: Royalty Now Studios)
Bản vẽ hiện đại cho Leonardo mang phong cách “ngầu” với áo phông đen và tóc dài, một cách tiếp cận nhằm gợi liên tưởng đến hình tượng nghệ sĩ-sáng chế đồng thời làm mới cảm nhận về thiên tài lịch sử.
Wolfgang Amadeus Mozart — nhà soạn nhạc thiên tài
Wolfgang Amadeus Mozart (1756 – 1791) có ảnh hưởng sâu rộng đến âm nhạc cổ điển châu Âu; các tác phẩm của ông thuộc đỉnh cao trong các thể loại như piano, nhạc thính phòng, giao hưởng và opera.
Nhà soạn nhạc thiên tài Mozart rất hợp với mái tóc ngắn mà AI vẽ cho ông. (Ảnh: Royalty Now Studios)
Trong phiên bản hiện đại, Mozart được tôn tạo bằng mái tóc ngắn và vẻ ngoài điển trai hơn, phản ánh một lựa chọn thẩm mỹ nhằm đưa hình tượng truyền thống gần gũi hơn với thị cảm chung của hiện đại.
Vincent Van Gogh — giữ gìn dấu ấn cổ điển
Vincent Van Gogh (1853 – 1890) là danh họa người Hà Lan, có ảnh hưởng lớn tới nghệ thuật hiện đại nhờ phong cách biểu cảm, màu sắc và nét cọ đặc trưng. Nhiều tác phẩm của ông trở thành biểu tượng nghệ thuật thế giới.
AI quyết giữ nét cổ điển cho đại danh họa Vincent Van Gogh. (Ảnh: Royalty Now Studios)
Bức do AI tạo cho Van Gogh giữ nhiều đặc điểm cổ điển hơn so với các bản khác — một lựa chọn cho thấy không phải mọi nhân vật đều được “hiện đại hóa” theo cùng một hướng; có khi giữ nguyên phong cách gốc mới phù hợp với di sản nghệ thuật của họ.
Ý nghĩa, giới hạn và cách đọc những tác phẩm như thế này
Các bản chân dung hiện đại hóa bằng AI là một điểm khởi đầu để tưởng tượng: chúng gợi ra những câu hỏi về cách chúng ta nhìn nhận lịch sử, tính biểu tượng của gương mặt và mối liên hệ giữa hình ảnh và thời đại. Tuy vậy, cần phân biệt giữa giá trị nghệ thuật/giải trí và giá trị khoa học.
Giới hạn rõ ràng là nguồn dữ liệu và chiến lược huấn luyện ảnh hưởng trực tiếp đến output; những lựa chọn chỉnh sửa của nghệ sĩ cũng quyết định phần lớn ngôn ngữ thị giác cuối cùng. Do đó, các bức ảnh không thể xem là tái hiện chân thực tuyệt đối của diện mạo thời xưa.
Gợi ý khi tiếp cận sản phẩm AI nghệ thuật
- Nhận diện mục đích: hiểu rằng đây là tác phẩm nghệ thuật mang tính diễn giải, không phải tái hiện lịch sử chuẩn xác.
- Chú ý đến lớp biên tập: những thay đổi về quần áo, tóc hay phụ kiện thường là quyết định thẩm mỹ chứ không phải dữ liệu lịch sử mới.
- Tìm hiểu nguồn gốc tác phẩm: biết ai là người thực hiện và công cụ nào tham gia giúp phân biệt giữa phần do AI sinh tự động và phần do con người chỉnh sửa.
Những câu hỏi thường gặp
AI tạo chân dung dựa trên dữ liệu nào?
Về cơ bản, thuật toán sử dụng kho hình ảnh lớn và các mẫu thị giác để nhận diện đặc điểm khuôn mặt, kiểu tóc, trang phục; từ đó sinh ra các biến thể phù hợp với ngữ cảnh hiện đại.
Những bức ảnh này có thể coi là bằng chứng sinh học hay lịch sử không?
Không. Các tác phẩm là sản phẩm sáng tạo có tính diễn giải cao; chúng hỗ trợ tưởng tượng và thẩm mỹ hơn là cung cấp bằng chứng lịch sử về diện mạo thực tế.
Ai vẫn đóng vai trò quan trọng trong quy trình tạo ảnh?
Dù AI sinh nhiều biến thể, con người — ở đây là nghệ sĩ biên tập — vẫn quyết định hướng phong cách, chọn lọc và tinh chỉnh để đạt kết quả cuối cùng.
Kết luận
Dự án của Royalty Now Studios do Becca Saladin thực hiện mở ra cách tiếp cận mới giữa lịch sử và công nghệ: dùng AI như một công cụ khám phá ý tưởng, còn con người là người kể chuyện cuối cùng. Những chân dung hiện đại hóa làm sống lại tên tuổi quen thuộc theo cách khác lạ, đồng thời nhắc chúng ta luôn thận trọng khi giải mã những hình ảnh do máy tạo ra.
