Cát: Tài Nguyên Quý Giá Gần Cạn Kiệt Đáng Lo Ngại

Trong bối cảnh mọi người thường chú ý đến các nguồn tài nguyên như dầu mỏ và nước sạch, có một tài nguyên khác đang dần cạn kiệt mà ít ai để ý. Đó chính là cát, một nguyên liệu thiết yếu mà nhu cầu của con người ngày càng gia tăng.

Cát chính là nguyên liệu chiếm vị trí thứ hai sau nước trong danh sách tài nguyên được sử dụng. Không chỉ trong xây dựng, cát còn được ứng dụng trong sản xuất thủy tinh, cải tạo đất và các thiết bị công nghệ như chip bán dẫn. Điều này cho thấy, cát không những phong phú mà còn là một phần không thể thiếu trong nền kinh tế hiện đại.

Tuy nhiên, sự thật phũ phàng là mặc dù có vẻ như cát dồi dào, nhiều chuyên gia đã lên tiếng cảnh báo về tình trạng cạn kiệt nguồn tài nguyên này. Vậy đâu là nguyên nhân và tình hình thực tế đang diễn ra ra sao?

Cát đang trở thành tài nguyên khan hiếm. (Ảnh: Baidu)

Cuộc Khủng Hoảng Cát Toàn Cầu

Nguyên nhân chính dẫn đến cuộc khủng hoảng này là nhu cầu sử dụng cát đang vượt quá khả năng cung cấp. Dù cát là nguồn tài nguyên có thể tái tạo, nhưng tốc độ khai thác quá lớn đã làm cho lượng cát mất đi hàng năm là rất lớn.

Theo khảo sát của tổ chức Freedonia, vào năm 2016, tổng sản lượng cát khai thác cho nhu cầu xây dựng toàn cầu đạt 13,7 tỷ tấn, phần lớn là ở châu Á, trong đó Trung Quốc tiêu thụ gần 5 tỷ tấn. Hơn 60% sản lượng xi măng toàn cầu được tiêu thụ ở Trung Quốc và Ấn Độ do tốc độ đô thị hóa nhanh chóng tại đây.

Chương trình Môi trường của Liên Hợp Quốc (UNEP) cũng đã báo cáo rằng lượng cát tiêu thụ hàng năm trên toàn cầu đã vượt quá 40 tỷ tấn và gia tăng 200% so với 20 năm trước đây. Do đó, dù cát có khả năng tái tạo tự nhiên nhưng không thể theo kịp tốc độ sử dụng của con người.

Nhu cầu sử dụng cát ngày càng lớn. (Ảnh: Baidu)

Giám đốc Cơ sở dữ liệu thông tin tài nguyên toàn cầu của UNEP, Pascal Peduzzi đã nhấn mạnh rằng: “Chúng ta từng nghĩ rằng cát có mặt ở mọi nơi, nhưng thực tế một số khu vực đã bắt đầu thiếu hụt”.

Singapore và các tiểu vương quốc Ả Rập Thống Nhất (UAE) là những nước nhập khẩu cát lớn nhất. Trong hơn 40 năm qua, Singapore đã mở rộng diện tích 130 km2 nhờ vào việc sử dụng cát để lấn biển. UAE đã tiêu thụ lên tới 185 triệu m3 cát để xây dựng các đảo nhân tạo phục vụ du lịch.

Hệ Lụy Từ Khai Thác Bừa Bãi

Việc xuất khẩu cát sang Singapore đã khiến 24 đảo cát của Indonesia biến mất, buộc quốc gia này phải áp dụng lệnh cấm xuất khẩu cát. Campuchia và Malaysia cũng đã ngừng xuất khẩu cát biển. Trong khi đó, UAE phải nhập khẩu cát từ Úc do nguồn cung cát trong nước đã cạn kiệt.

Nhu cầu về cát vẫn tiếp tục gia tăng, dẫn đến sự buôn bán cát trái phép đang diễn ra đáng báo động, để lại nhiều hệ lụy nghiêm trọng cho nhiều quốc gia. Ở Ấn Độ, tình trạng khai thác cát trái phép đã trở thành vấn nạn, khiến nhiều vụ bạo lực xảy ra vì xung đột trong việc khai thác.

Tình trạng buôn lậu cát đã trở nên nghiêm trọng. (Ảnh: Baidu)

Theo nhà hoạt động xã hội Alex Gonzalez Davidson từ Tây Ban Nha, ngành công nghiệp cát giao dịch khoảng 70 tỷ USD mỗi năm, trong đó ít nhất 15 tỷ USD đến từ các hoạt động khai thác trái phép.

Tại Maroc, khoảng một nửa số cát tiêu thụ được cho là từ các hoạt động khai thác bất hợp pháp tại bờ biển, gây ra hiện tượng xói mòn, ảnh hưởng nghiêm trọng đến ngành du lịch.

Hệ sinh thái cũng bị ảnh hưởng nghiêm trọng bởi việc khai thác cát, như tại Kenya và dòng sông Mekong. Tốc độ khai thác cát quá mức đã khiến lũ lụt gia tăng và làm tăng nguy cơ thiên tai. Ví dụ, cơn sóng thần tại Sri Lanka năm 2004 đã gây ra sự tàn phá lớn do khai thác cát thái quá.

Giá cát đã tăng mạnh trong những năm qua. (Ảnh: Baidu)

Khi nguồn cung cát trở nên khan hiếm, giá cát cũng tăng cao chóng mặt. Theo số liệu từ Centennial Construction Network, giá cát tại Trung Quốc đã tăng gấp 6 lần trong 25 năm qua, với giá bình quân gần 138 NDT/m3 (hơn 450.000 đồng/m3) tính đến tháng 6 năm 2022. Nhiều nước đã phải tăng giá thành sản phẩm sử dụng cát do tình trạng khan hiếm này.

Vậy, với nguy cơ cát cạn kiệt và giá cả tăng cao, các nhà khoa học đã đề xuất những giải pháp gì để khắc phục tình hình này?

Cần Một Quy Hoạch Lớn

Trên thực tế, cát nhân tạo đã được phát triển như một giải pháp thay thế cho cát tự nhiên. Cát nhân tạo, được sản xuất từ đá và sỏi, có độ đồng nhất và độ bền cao, rất phù hợp cho xây dựng. Tuy nhiên, chi phí của cát nhân tạo vẫn khá cao.

Cát nhân tạo là một giải pháp tiềm năng. (Ảnh: Baidu)

Các quốc gia cũng đang tích cực sử dụng tro tái chế từ việc đốt chất thải rắn thay thế cho cát. Tại Zurich, Thụy Sĩ, nhiều tòa nhà được xây dựng từ bê tông tái chế chiếm tới 98% nguyên liệu.

Ngoài ra, một ý tưởng mới tại Ấn Độ là sử dụng nhựa thải làm nguyên liệu sản xuất bê tông. Các vật liệu khác như gỗ cũng đang được thử nghiệm để đưa vào ứng dụng.

Chương trình Môi trường của Liên Hợp Quốc đã kêu gọi các chính phủ hợp tác để xây dựng quy tắc quản lý khai thác cát tự nhiên. Nếu điều này được triển khai một cách nghiêm túc, chúng ta có thể hy vọng rằng nguồn tài nguyên cát sẽ tránh khỏi tình trạng cạn kiệt trong tương lai.