Sự Thật Thú Vị Về Số Chân Của Cuốn Chiếu

Cuốn chiếu, hay còn được gọi là “con trăm chân”, là một loại động vật độc đáo, không thuộc nhóm giun hay côn trùng. Trong khi côn trùng chỉ có sáu chân, cuốn chiếu lại sở hữu số lượng chân đáng kể hơn, nhưng chính xác thì chúng có bao nhiêu chân?

Nhiều người thường cho rằng cuốn chiếu có 994 chân, do tiền tố “milli-“ (nghĩa là 1.000) trong tên gọi. Tuy nhiên, đây là một sự hiểu lầm.

Trên thực tế, các nhà khoa học không sử dụng tiền tố này để xác định số lượng chân chính xác của cuốn chiếu. Ngôi tên gọi “con trăm chân” cũng không phản ánh đúng đặc điểm của chúng.

Đặc điểm nhận dạng của cuốn chiếu là mỗi đốt cơ thể đều trang bị hai cặp chân.

Cuốn chiếu thuộc nhóm động vật chân đốt, một nhóm không xương sống đa dạng bao gồm nhện, bọ cạp và bướm. Tất cả động vật trong nhóm này đều có đặc điểm chung là bộ xương ngoài, cơ thể chia đốt và chân khớp. Đặc biệt, cuốn chiếu nổi bật với việc mỗi đốt cơ thể có hai cặp chân, trong khi đó rết chỉ có một cặp. Vì lý do này, tên khoa học Diplopoda (có nghĩa là “chân kép”) được sử dụng để chỉ chúng.

Nhiều chân không chỉ là đặc điểm mà còn là yếu tố giúp cuốn chiếu thích nghi với môi trường. Hóa thạch cho thấy cuốn chiếu là một trong những động vật trên cạn đầu tiên, tồn tại khoảng 400 triệu năm trước.

Trong Kỷ Than Đá, có một loài cuốn chiếu mang tên Arthropleura đã phát triển với kích thước khổng lồ, dài tới 2 mét và rộng khoảng 0,5 mét. Hiện nay, cuốn chiếu thường có kích thước từ 3mm đến 0,3 mét. Đến nay, đã có khoảng 12.000 loài cuốn chiếu được phát hiện trên toàn cầu, trừ Nam Cực, và ước tính rằng còn tới 80.000 loài khác chưa được khám phá.

“Mỗi quốc gia chỉ có một số loài cuốn chiếu nhất định, không xuất hiện ở nơi nào khác” – theo lời của Derek Hennen, một ứng viên tiến sĩ tại Virginia Tech, người nghiên cứu về loài cuốn chiếu và yêu thích chúng đến mức lập tài khoản Twitter (@DearMillipede) về chủ đề này.

Tại sao cuốn chiếu lại có số lượng chân lớn?

Cuốn chiếu chủ yếu ăn lá rụng, một loại thức ăn không đủ dinh dưỡng. Điều này khiến chúng phải dành nhiều thời gian ẩn mình dưới lòng đất, trong lớp lá và đá. Vậy điều gì giúp chúng di chuyển dễ dàng trong các môi trường khắc nghiệt? Tất nhiên là nhờ vào các cặp chân của chúng.

Hennen giải thích: “Collum (đốt cơ thể đầu tiên) giống như một chiếc máy ủi, và nhiều chân cung cấp sức mạnh để cuốn chiếu có thể dễ dàng đẩy cơ thể vào lòng đất”.

Đếm số chân của cuốn chiếu phụ thuộc vào từng loài cụ thể.

Khi cuốn chiếu mới nở, chúng chỉ có một vài cặp chân. Như nhiều sinh vật khác, cuốn chiếu trưởng thành thông qua quá trình lột xác. Trong quá trình này, chúng loại bỏ bộ xương ngoài và phát triển khung xương mới, cùng với hai cặp chân mới cho mỗi lần lột xác. Một số loài ngừng lột xác khi đạt đến tuổi trưởng thành, trong khi những loài khác tiếp tục lột xác suốt đời, trung bình khoảng hai năm một lần.

Vậy thì cuốn chiếu có bao nhiêu chân? Hennen tiết lộ rằng số chân thay đổi tùy theo từng loài, nhưng dao động từ 24 đến 750 chân.

Hennen cho biết: “Tôi đoán những người thấy cuốn chiếu thường thốt lên: ‘Nó có nhiều chân quá!’ nên mới đặt cho nó biệt danh như vậy. Thực tế thì cuốn chiếu cũng giống như rết, chỉ là chúng có nhiều chân hơn”.

Trên thực tế, phần lớn cuốn chiếu có số chân ít hơn 100.

Điểm khác biệt giữa cuốn chiếu và rết

Cả cuốn chiếu và rết đều có những cơ chế phòng thủ, nhưng không phải bằng cách cắn hay chích (do chúng có thị lực kém, nhiều loài thậm chí không có mắt, chủ yếu sử dụng râu để tìm đường). Phản ứng tự vệ tốt nhất của cuốn chiếu khi cảm thấy bị đe dọa là cuộn tròn và tiết ra hóa chất để xua đuổi kẻ thù. Hóa chất này thường không gây nguy hiểm cho con người, nhưng một số nghiên cứu cho thấy trong những vùng nhiệt đới nhất định, loài khỉ thường tìm đến cuốn chiếu để lấy hóa chất xua đuổi muỗi.

Ngược lại, rết có khả năng cắn nhờ nanh nhỏ tiết ra độc. Dù vết cắn của rết có thể đau, nhưng chúng thường không gây hại cho con người.

Về chân, chân của rết thường tỏa ra, trong khi chân của cuốn chiếu thường chỉ chúc xuống dưới. Rết chỉ có một cặp chân trên mỗi đốt cơ thể trong khi cuốn chiếu có đến hai cặp. Nếu bạn không muốn lại gần để xác minh điều này, Hennen khuyên rằng quan sát hành vi của chúng là cách đơn giản nhất: nếu sinh vật di chuyển nhanh thì đó là rết, còn nếu chỉ cuộn tròn lại thì đó chính là cuốn chiếu.